Hoe Japan een wijnland werd

De Meiji-periode: leren, proberen, opbouwen

De moderne wijnindustrie ontstond in de Meiji-periode. Voor de vroege wijnbereiding door Yamada Hironori en Takuma Norihisa in Kōfu noemt een recente publicatie van Yamanashi 1874. Historische kranten en archieven corrigeren de oudere datering op 1870/71. Het jaar 1877 staat daarentegen voor de oprichting van een particuliere maatschappij en systematische kennisoverdracht uit Frankrijk.

Na de Meiji-restauratie stimuleerde de regering nieuwe industrieën en buitenlandse kennis. In die context ontstond in 1877 in Katsunuma de Dai-Nihon Yamanashi Budōshu Kaisha, die geldt als de eerste particuliere Japanse wijnmaatschappij. Zij stuurde Takano Masanari en Tsuchiya Ryūken naar Frankrijk om druiventeelt en wijnbereiding te leren. Na terugkeer begon de productie in 1879. Technische problemen en een jonge afzetmarkt drukten op het bedrijf, dat in 1886 werd ontbonden. Miyazaki Kōtarō en Tsuchiya gingen verder met overgenomen installaties.

De verdere ontwikkeling was dus geen rechtlijnig succesverhaal van één huis. In Katsunuma ontstond een netwerk van telers, kelders en handelaren. De familiegeschiedenis van Marufuji, bekend van Rubaiyat, maakt die banden duidelijk: Ōmura Chūbei was in 1877 een financier van de maatschappij; zijn zoon Jisaku begon in 1882 wijn te maken en kreeg in 1890 de officiële vergunning. Die verschillende data verklaren het onderscheid tussen familiewortels, productiestart en formele oprichting.

Ook gebouwen vertellen over technisch leren. Lumières ondergrondse gistingskuipen werden in 1901 aangelegd onder leiding van Kamiya Denbei. Het zuurbestendige graniet en de ligging in de helling stammen van vóór de vertrouwde roestvrijstalen tanks. In 1903 werd in Ushiku een grote wijnmakerij voltooid die druiventeelt, vinificatie, opslag en botteling met elkaar verbond.

Tegelijk vonden gezoete en gearomatiseerde wijnproducten een markt. Het Agentschap voor Culturele Zaken beschrijft ze als een belangrijk onderdeel van de toenmalige consumptiegeschiedenis. Deze historische ontwikkeling moet worden onderscheiden van de huidige herkomstdefinitie Japan Wine. Latere etiketteringstermen zijn niet ongewijzigd op alle producten uit de negentiende eeuw toe te passen.

Nieuwe techniek, een nieuwe kijk op herkomst

De verdere ontwikkeling is aan concrete veranderingen af te lezen. Marufuji documenteert bijvoorbeeld de aanschaf van Franse druivenverwerkingsapparatuur in 1966 en een gekoelde kelder in 1973. Zulke investeringen laten zien dat wijnkwaliteit ook een geschiedenis van verwerking en bewaring heeft. Ze hangt niet alleen af van het druivenras op het etiket.

Château Mercian beschrijft vanaf 1970 systematisch onderzoek naar de combinatie van locatie en druivenras, waaronder Merlot in Kikyōgahara en Chardonnay in Hokushin. Deze proeven voegen een perspectief toe aan de geschiedenis van Japanse veredeling: ook internationale rassen kunnen door passende locaties en teeltmethoden een plek in Japan vinden.

Voor Kōshū werd rijping sur lie, oftewel op de gistbezinking, werd een belangrijke stap. De officiële tijdlijn van Yamanashi noemt 1984 als jaar van de eerste verkoop van zo'n wijn en beschrijft de verschuiving naar droge stijlen voor aan tafel. Volgens de eigen documentatie introduceerde Mercian de methode in 1983 in de productie; verkoop volgde in 1984. De jaartallen duiden verschillende stappen aan en spreken elkaar dus niet tegen.

Later verruimden schilcontact en onderzoek naar de eigen aroma's de expressiemogelijkheden. Mercians tijdlijn noemt Kōshū Gris de Gris uit 2003 als voorbeeld van sterkere schilinvloed. Samenwerking met het team van Denis Dubourdieu in Bordeaux droeg bij aan de citrusgerichte Kiiroka. Het doel was bestaande druiveneigenschappen beter te begrijpen en via wijnbereiding zichtbaar te maken.

Internationale zichtbaarheid kreeg ook een formele basis: Kōshū kwam in 2010 op de OIV-rassenlijst, Muscat Bailey A in 2013. Die opname identificeert het druivenras en is geen onderscheiding voor een fles.

De belangrijkste mijlpalen

1. 1874Vroege wijnbereiding in Kōfu; herziene datering door de prefectuur Yamanashi.
2. 1877Oprichting van Dai-Nihon Yamanashi Budōshu Kaisha; Takano en Tsuchiya reizen naar Frankrijk.
3. 1879 / 1886Productiestart na terugkeer; later ontbinding van de maatschappij en voortzetting door opvolgers.
4. 1890Oprichting van Iwanohara door Kawakami Zenbei.
5. 1901 / 1903De stenen vergistingsinstallatie van Lumière; voltooiing van de wijnmakerij in Ushiku.
6. 1927Kruising van Bailey en Muscat Hamburg: Muscat Bailey A.
7. 1983 / 1984Sur-lie-methode voor Kōshū bij Mercian; daarna werd de wijn uitgebracht.
8. 2010 / 2013Opname van respectievelijk Kōshū en Muscat Bailey A in de OIV-rassenlijst.
9. 2013Erkenning van de wijn-GI Yamanashi.
10. 2015 / 2018Publicatie van de nationale etiketteringsregels; toepassing vanaf 30 oktober 2018.