Druivenrassen met een eigen verhaal

Kōshū: oud cultuurgewas, complexe afstamming

Kōshū is ouder dan de moderne wijnindustrie. Yamanashi noemt twee verhalen: monnik Gyōki in 718 en Amemiya Kageyu in 1186. De prefectuur noemt ze nadrukkelijk legendes. Ze behoren tot het culturele geheugen, niet tot zekere aankomstdata.

Onderzoek van het Japanse National Research Institute of Brewing toont overwegend verwantschap met Vitis vinifera en een bijdrage van Oost-Aziatische wilde wijnstokken. Het onderzochte chloroplast-DNA komt vrijwel overeen met een Zuid-Chinese lijn van Vitis davidii . Als eenvoudigste verklaring stellen de onderzoekers een kruising van Vitis vinifera met een Oost-Aziatische wilde wijnstok voor, gevolgd door terugkruising met Vitis vinifera.

Kōshū is dus een traditioneel Japans cultuurgewas, nauw verbonden met Yamanashi en met een complexe afstamming. ‘Inheems’ betekent hier niet dat alle voorouders Japanse wilde druiven waren. Evenmin is het ras genetisch ongemengd Europees. De Aziatische voorgeschiedenis en de route naar Japan zijn iets anders dan een sluitende historische tijdlijn. DNA levert geen zeker aankomstjaar.

Dit lange aanpassingsproces helpt de wijn te begrijpen: een regionale wijncultuur kan uit uitwisseling ontstaan en toch een onmiskenbaar eigen karakter ontwikkelen.

Kawakami Zenbei en de gerichte veredeling van Muscat Bailey A

Een tweede belangrijke ontwikkelingslijn voert naar Niigata. Kawakami Zenbei richtte daar in 1890 Iwanohara op. Volgens het wijnhuis verbond hij wijnbouw met de wens om zijn door sneeuw en moeilijke oogsten getekende geboortestreek nieuwe economische kansen te bieden. Geïmporteerde wijnstokken alleen losten de plaatselijke problemen niet op. Daarom richtte hij zich vanaf 1922 op het kweken van rassen die beter bij de lokale omstandigheden pasten.

Muscat Bailey A ontstond in 1927 uit Bailey als moeder en Muscat Hamburg als vader. Bailey is zelf al een kruising met Amerikaanse invloeden; Muscat Hamburg behoort tot Vitis vinifera. Muscat Bailey A is dus een in Japan gekweekt ras met een interspecifieke achtergrond. Het is geen wilde plant die eeuwenlang onveranderd is doorgegeven. Het woord ‘Japans’ verwijst hier naar een goed gedocumenteerde ontstaansplaats en een veredelingsprestatie.

Iwanohara beschrijft het ras als relatief ziektebestendig en productief. Kawakami gaf jonge planten aan andere wijnbedrijven, waardoor zijn werk verder reikte dan het eigen domein. Ook Black Queen behoort tot zijn creaties. Achter deze namen ligt een nog altijd actuele vraag: welke wijnstok levert op een bepaalde plek betrouwbaar gezonde druiven? Het antwoord kan een oud lokaal ras, een gerichte kruising of een passend geteeld internationaal ras zijn.

Van wilde wijnstokken tot internationale rassen

Andere namen staan voor gerichte kruisingen. Muscat Bailey A en Black Queen komen uit het veredelingswerk van Iwanohara; beide hebben Bailey als moeder, maar verschillende vaders. Yama Sauvignon ontstond uit Japanse Yama-budō en Cabernet Sauvignon. Yamasachi heeft Kiyomi en Yama-budō als ouders. De gelijkenis van de namen mag deze afstammingen niet verhullen.

Internationale rassen vullen dit spectrum aan. Château Mercian noemt voor Jyonohira in Yamanashi onder meer Cabernet Sauvignon, Merlot en Cabernet Franc. Onderzoek in Hokkaidō documenteert Pinot Noir en beschrijft proeven of initiatieven met Chardonnay, Sauvignon Blanc en Merlot. Dit laat zien wat op bepaalde plaatsen wordt geteeld, maar bewijst geen uniforme ‘Japanse smaak’ van deze rassen.